Birazdan okuyacaklarınız; iş hayatı geçmişim ve en son yaşadığım tatsız olay üzerinedir.
Birkaç gündür “Benim sorunum ne?” diye düşünüyorum. Bölümümü isteyerek yazdım, hevesle okudum. Öğrendiğimi uygulayabileceğim alanlarda çalışmaya özen gösterdim. Şimdi, aldım önüme öz geçmişi bakıyorum. İlk iş deneyimlerime bakıyorum; gazete stajı, dijital ajansta sosyal medya danışmanlığı. Buradaki işlerimden ayrılma sebeplerime bakıyorum ve benim dışımda sebepler olduğunu görüyor, ilerliyorum.
Ulusal gazetede işe devam edememe sebebim olan ekonomik yükümün verdiği alternatif bir iş takılıyor gözüme: İki ay dayanabildiğim şehir dışı muhabirliği. Buradan ayrılma sebebim ne kazancımdı (ki aslında kazancı eğer başarırsan bayağı iyiydi) ne de kurum. Direkt olarak benim değer yargılarıma aykırıydı. Çünkü bir yapım şirketi, daha herhangi bir kanalla anlaşmadan program içeriği üretiyor ve küçük işletmeleri gezerek anlaştığı dakikanın üzerinde video çekmeye, çektiği fazladan dakikaları da anlaştığı fiyatın üzerinde satmaya çalışıyordu. Burada sıcak satışta ve “bla bla kanalında yayınlanacak” vadini direkt muhabir sunuyordu. İşte burada işler benim için temiz değildi. Çünkü ortada bir anlaşma yok; gittiğimiz kurumlar gerçekten birbirinden farklı ve bazıları gerçekten buna bel bağlamış durumda, bu tanıtım videosunun, reklam yatırımının kazanç getirmesine inanıyor. Fakat ben baktığımda kusursuz bir kandırma düzeni görüyor ve buna alet olmak istemiyordum. Kurumun sahibinin bilgi birikimine ve sektörel tecrübesine saygı duyduğum için ilk ay bekledim. Belki gerçekten bir kanalla anlaşma yapılır diye ama ikinci ay oldu ve anlaşma sağlanmayınca artık belirsizlik ile insanların karşısına çıkamayacağıma karar vererek ayrıldım. Bu sırada bu kurumdan sigortam yapılmadı. Çok ilginçti, deneme süresi bitene kadar sigorta başlangıcı olmadı. Bu, öğrenciyken alışık olduğum bir süreç olduğu için yadırgamamıştım o zaman. Şimdi bakıyorum da kendim için büyük kötülükmüş. Hem üniversite zamanımdaki sigortasız çalışmalarım hem de bu işteki bir günüm bile.
Sonra şans diyelim, yeniden ulusal basında çalışma fırsatım oldu. Adliye muhabiri oldum ki hâlâ en güzel günlerimdi diyerek anıyorum. İlginçtir ki burada da sigortam ilk ay yapılmadı. İkinci ayın ortalarında tam sigorta girişim yapılacakken kurum kapandı. Bu sayfa da böyle kapanmış oldu.
Sonra bir PR ajansında çalışma fırsatım oldu. Bu kez ilk koşulum sigortamdı ve yaptılar. Güzel bir ekip, güzel işler yapılıyordu. Hatta ilk lansman, açılış bültenleri ve muhabirlere servis etme deneyimleri kalemimi çok güzel geliştirdi. Fakat burada ekip içinde bir sorun vardı. Ekibin içindeki en eski personel, tüm personellerin elindeki işe çöküyor ve gelenler onun altında eziliyordu. En kısa sürede daha iyi bir iş bulup ayrılıyorlardı. Benim bakışıma göre bu, kurum için iyi bir şey değildi. Çünkü çok fazla personel değişimine sebep oluyordu; uzun vadede kuruma kayıp. Baktığımız zaman en eski personel ise yetkinlik olarak gelen ve giden personelden aşağıda bir seviyede ama patronların dilini çözmüş, hatta iş dünyasının çarkından geçmiş, çok güzel sıyrılabiliyor durumdan. Buna da iki ay katlanabildim ve sonunda istifa ederken patronumun karşısına geçip “Kasadaki bir çürük domates, tüm domatesleri çürütüyor.” diyerek ayrıldım.
Sonra en sevdiğim diğer işim… Burada iki yıl çalıştım. Hem şehir dışı muhabiri hem editör olarak yer aldığım pozisyonumda maddi ve manevi olarak çok mutluydum. Burayla ilgili gerçekten çok güzel anılarım, çok güzel dostluklarım var. Neredeyse tüm Türkiye’yi gezme şansım oldu. Farklı siyasi partilerden onlarca belediye başkanı ile konuşma fırsatı oldu. Hiçbirinde eğilip büküldüğümü ya da gereksiz bir saygı göstermem gerektiği baskısını hissetmedim; ne ekibimden ne kurucumdan ne de başkanlardan. Hepsi bizim için eşitti, hepsi bizim tarafsızca yaklaşmamız gereken kişilerdi. Hepsi birer markaydı ve en iyi şekilde işimi yapmalıydım. Gerçekten bu kurumda çalıştığım her an bana öğretilen ve aşılanan buydu. Bu güven de ajansın kurucusu tarafından bize sunulmuş büyük bir özgürlük alanıydı. Tam da bunun için kurucusuna ve ekip arkadaşlarıma büyük saygı duyuyorum. Buradan kendi rızamla ayrılmak istedim çünkü gebeydim ve küçülmemiz gerekiyordu. Patronum da ayrılmam için ya da ayrıldıktan sonra beni başka bir yere transfer etmek için elinden geleni yaptı; hakkını yiyemeyeceğim kadar değerlidir. “İyi ki yollarımız kesişmiş” diyebileceğim ve hiçbirinin yollarına taş çıkmasın diye dua edeceğim bir ekiptir.
Doğum sonrası süreçte uzaktan arkadaşlarımın ajanslarına içerik ürettim, metin yazdım ve bir ücretli öğretmenlik serüvenim oldu. Bu sırada arkadaşımın çalıştığı ajansta tam zamanlı işe başladım. Burada önceliğimiz kişisel tanışıklığımızın verdiği özveriydi. Karşılıklı olarak çok özveride bulunduk. Ajans kurucusu, ajansta çalışan arkadaşımın çocukluk arkadaşıydı ve doğal olarak benim de arkadaş kadroma dâhildi. Güzel bir iki yıldı; bu süreçte farklı sektörlerden markaları tanıma ve marka müdürleriyle çalışma fırsatı buldum. Her şey iyi hoş, güzel de bazen “Gönülden bir bağım olmasa, stres altında ezilen ve kazanma, başarma kaygısı yaşayan patronuma ne derdim acaba?” diye düşündüm. Evet, tanışıklığın ve dostluğun verdiği taraftan baktığımda onu anlıyordum; çalıştığı kitleyi, onların onun üzerine uyguladıkları baskıyı ve bize yansıtmasını. Küçük bir ajans olmanın zararı belki de bu. Birbirinizi iyi tanıyorsunuz ve öznel bir iş yaptığınız için ister istemez kişisel hayatınız da işinize yansıyor. Biraz kişisel hayatımın kalmaması, biraz fazlaca kişisel hayatların işe yansıması ama en çok markalara karşı hiçbirimizin korunamadığını hissetmek yıpratıcıydı. Hem müşteri temsilcisi hem içerik editörü hem de sosyal medya uzmanı olarak fazlasıyla yük altındayken bir de markalar karşısında değersizleştirilmek; markanın bizi iş birliği yaptığı kişi olarak değil de sanki parayla tuttuğu stres topu, ego tatmin butonu muamelesi yapması ve artık hakarete varan yakarışları beni yıldırmıştı. Bunlar olurken patronumun bizi korumaya çalışırken kırk katını işittiğini bilmek daha da ağırdı. Dayanamayarak ayrıldığım bu iş sonrası bir süre dinlendim.
Dinlenme sırasında bir model oluşturalım; hepimiz kendi bildiğimiz işleri yapalım, kazancı adil şekilde bölüştürelim dedik. Bakın “adil” diyorum, “eşit” değil. Çünkü az çok sektöre hâkim biri; fikrin, tasarımın, yayınlamanın ve pazarlamanın farklı maliyetleri olduğunu bilir. Bu yüzden bu modelle Dinozor’la yola çıktık. İlk müşterimiz bir kafeydi ve ilk müşteride adil dağılımın olabileceğini gördük. Evet, model yürürdü. Fakat ilk müşteride bizim sınır koyamadığımızı da gördük. Bu da olmaması gereken bir şeydi. Çünkü bizim sözleşmemizde sadece çekim yapmak, içerik üretmek ve reklam yönetimi varken biz en son iç mimarlık yapıyorduk. Dükkânların iç mekânlarına marka kimliğini yedirmeye çalışıyor, daha iyi bir yer olması için sosyal sorumluluk projesi bile geliştiriyorduk. Bu süreçte daha uyguna içerik üretecek birini bulunca markamızla yollarımızı ayırdık ve bu ayrılığı sorgulamadık bile.
İlerleyen süreçte düşünecek vaktim yoktu. Artık üzerimde GSS borcu ve bakmakla yükümlü olduğum bir ev olunca uzun vadeli bir iş arayışına girdim. Bu sırada buldum: Bir eğitim kurumunun sosyal medya uzmanlığı. Mükemmel, benim için biçilmiş kaftan. Belirsiz iş sözleşmesi kapsamında bir yıl işten ayrılmama şartım var. Harika, zaten ayrılmak istemiyorum ki! Sözleşme kapsamımızda 5 tane eğitim kurumu var. Bunların 2 tanesi kurs, 3 tanesi okul. Bir okul henüz aktif değildi. Başladık. Tabii ben başlayana kadar el yordamıyla yönetilen hesaplar önce bir sisteme oturtulup tek bir merkezden yönetilecek hâle geldi; sonra hepsinin bir kurucuya bağlı olduğu belli olacak şekilde bir marka kimliği belirlendi ve bu dilde içerikler üretildi. Bu sırada en büyük desteklerden biri beni işe alan müdürüm ve dışarıdan hizmet aldığımız ajansımız oldu. Başlangıcın sancılı dönemleri ikinci ayın sonunda bitti. Fakat bu sefer benim kişisel hayatımdaki sancılı dönemler başladı. Kötü bir dönemde hem 5 kuruma bölünmeye hem de kendi kişisel hayatıma yetmeye çalışıyordum. Sosyal medya kısmında tek kişiydim ve kurumdan uzakta olduğum her an telefonla ya da bilgisayarla bir şekilde talepleri karşılamak zorundaydım. Olabildiğince ve fazlasıyla müdürüm tarafından idare edildim. Şimdi düşünüyorum da hem insan olarak hem de bir işveren olarak kendini mi korudu acaba demiyor değilim. Çünkü her şey çok iyiyken arkada dönen ve uzun vadede bana zarar veren noktalar vardı. Öncelikle; sigortam asgariden yatıyor, geri kalanı elden ödeniyordu ki bu iş hayatım boyunca hiç denk gelmediğim bir şeydi. Sigortasızken bile elden para almışlığım yok denecek kadar azdı. Bunu sorguladığım zamansa aldığım cevap, “Eğitim sektöründe hep böyledir, sen aşina değilsin.” oldu. Olabilir, çünkü eğitim sektörüyle hep ajans üzerinden çalıştım; hizmetimizi verdik, faturamızı kestik. Direkt personeli değildik.
Sonra eğitim kurumunda çalışan herkesin Milli Eğitim Müdürlüğüne bildirilmesi gerektiği söylendi. Prosedür güzel, çünkü eğitim kurumunda kimin çalıştığının bilinmesini doğru buldum. Bunun için sıfırdan işe giriş evrakları istendi; ayrıca bir de tarihsiz bir istifa dilekçesi yazıp imzalamamız istendi. Hayda… Burada bir durduk. Tarihsiz istifa dilekçesi neden? Açıklama ve telkin basitti, alışmışlar sürece: “İnsanlar işten çıkıyor ama Milli Eğitim Bakanlığına bizim bunu bildirmemiz gerekiyor. Bunun için işten çıkışlarını bildirmek için istifalarını alıyor. Bu istifa kesinlikle sizin sigorta giriş çıkışlarınızı etkilemeyecek. Öğretmenlerimize bile imzalatıyoruz. Sadece siz ayrılsanız sizi bir daha buraya çağırmamak için yapıyoruz.” dendi ve kabul etmediğimiz takdirde kurumda çalıştırılamayacağımız eklendi. Yani hem biraz telkin hem de biraz tehditle paşa paşa alındı o tarihsiz istifa.
Devam ediyoruz. Benim kendi zorlu kişisel sürecimde izin istediğim her saat maaşımdan düşüldü. Bu bence de adil olan; fakat! Maaşımdan düşülen bu saatlere rağmen ben olduğum yerden çalışmaya devam ediyordum. Tasarım isteniyorsa iletiyor, mesaj yanıtlanacaksa yanıtlıyor, içerik üretilecekse üretiyordum. Sonunda sağlığım patladı ve hastane sürecine geçtik. Artık hem psikolojik olarak hem de bedensel olarak yıkıldığım bir zamandı. Bu süreçte yerimden kalkamadığım, rapor aldığım günlerde bile çalıştım. Rapor kesildi, iş ücretim düşüldü ama iş teslim oldu; çünkü beni idare ediyorlardı. Öyle bir noktaya geldi ki bir marka daha geldi. Sözleşmemde olmayan bir kursu daha ikiletmedim. Çünkü müdürüm beni idare ediyordu, onu arada bırakamazdım. 6 marka olunca iş yüküm arttı; sabrım ve sağlığım sınanmaya devam etti. Gerçekten yetemediğimi hissettiğim zamanlar oldu ve bir gün müdürümün karşısına geçip beni kovmasını rica ettim. Artık kendimi verimli hissetmiyordum. Ne kişisel hayatıma ne sağlığıma ne de işe yetişemiyordum. “Sözleşme falan umurumda değil, kov beni.” dedim. Tek istediğim bir süre dinlenmekti çünkü. Müdürüm de benim kişisel durumumu ve ekonomik sorumluluklarımı göz önüne alarak, “Şu an iyi değilsin, seni işten çıkartamam. İş istediğimde alıyorum. Başka bir beklentim yok.” dedi ve gönderdi. Bu, daha büyük bir saygı ve çok daha büyük bir bağlılık oluşturdu. O günden sonra işimi yaptım; işe daha keyifli, daha kaygısız gittim. Ta ki operasyon gününe kadar…
Olaylı (malum devlet hastanesi) bir operasyon süreci oldu ve operasyon gününden bir gün önce yatışım verildi. Yatış işlemlerim sırasında telefonum çaldı, mesajlar geldi. Hepsini yanıtladım. İşi ajansa gönderdim ve operasyona gireceğimi belirttim. Operasyon günü bir daha telefonlar çaldı, mesajlar geldi. Hepsine yine yanıt verdim. Ama en çok “Çarşamba günü çıkmış olur musun? Çarşamba bla blayı ziyarete gidiyoruz, sen de gel.” vurdu. Konuşmanın yapıldığı gün salı, operasyon saatim 16.00 ila 22.00 aralığında. En iyi ihtimalle çarşamba öğlen taburcuyum. O an büyük bir kırılma ya da aydınlanma yaşandı. Gülerek geçiştirdim ve açıkladım. Hatta operasyon sonrası fiziki olarak yanlarında bir süre daha olamayacağımı da açıkladım.
Çarşamba, taburcu günüm ve elime verilen 15 günlük bir rapor; ilk arama reklam kurulumu ve işlemesi üzerine, sonra kuruma gelip çekim yapmam üzerine bir mesaj… Perşembe; sözleşmemde olmayan kurumun paylaşımları ve tasarımlarının hazırlanması üzerine… Cuma; şükürler olsun ki “Geçmiş olsun, bir an önce iyileş.” üzerine.
Pazartesi; kurumlardan birinin etkinliğinin yayına alınacak şekilde düzenlenmesi ve paylaşılması üzerine… Teslim edildi, yayına alındı. Salı; yeniden sözleşmemde olmayan kurum için reklam görseli hazırlamam ve yayına almam üzerine bir mesaj. Tasarımda talep edilen başka bir kursun görselinin birebir bu kuruma uyarlanması. Yaptım; içime sinmedi kopya görsel. Marka kimliğine uygun, kuruma uygun bir başka çalışma daha yaptım ve ilettim. Sonuç! Revize. Hem de neye? İçime sinmedi diye yaptığım talep dışı görsele. Sabır, sabır, sabır; rapor, rapor, rapor. Yaptım, attım. Atarken de raporlu olduğumu müdürüme hatırlattım. Şükür ki talepler kesildi.
Sonra iş başı maceramız başladı. İş başına geçtim; önce raporlu olduğum süreci hatırladıklarından dolayı beklettikleri işleri toparladım. Bu sırada yeni gelen istekleri yaptım ve çekime çıktım. Harika, işler yolunda. Bir mesaj: Sözleşmemde olmayan markanın broşür talebi. Tamam, yaparız; sonuçta işimiz bu. Boyutları ve ne ile ilgili olmasını istediklerini sordum. Sormaz olaydım… Bana yapay zekâdan hazırlattıkları bir broşür iletmişler ve altına da o tasarıma revize vermişler. İpler burada koptu. 9 aylık emeğimi, verdiğim çabayı, aylarca alttan aldığım egoları, hak gasplarımı düşündüm ve nefes alıp yapay zekâdan bana broşür atanı arayıp kibarca sınırıma girmemesi konusunda uyardım. Ayrıca bu tasarımı istiyorsa bana tasarımın tasarım programlarımda açılacak PDF’lerini atmasını istedim. Bir PDF attı ama hepimiz biliyoruz ki tasarım programında görsel eklenti dışında kullanılamaz, bozuk çözünürlüklü bir PDF. Ah…
Oturdum, birebir kopyasını yaptım. Bu sırada bir telefon: Kursun dışarıdan çekiminin yapılması gerekiyormuş. Yapamayacağımı bildirdim. Yine de iş yürüsün diye bana yapay zekâdan iş gönderen kişinin gidip çekmesini talep ettim. Aldığım cevap “Yapamayacaksınız yani.” oldu. Verdiğim cevap ise “Hayır, yapabilirim ama size yapmayacağım. Şu an elimde benden talep ettiğiniz, yapay zekâdan gelen broşür var. O bitecek, teslim edeceğim ve sözleşmemde olmayan kursunuza fotoğraf çekmeyeceğim.” dedi. Sonra birkaç saat sonra yasal olarak patronum olan kişinin eşi aradı; çünkü yapay zekâdan broşür yaptırıp bunu sosyal medya uzmanından isteyen kişi onun kardeşiymiş. Bilmiyor muydum? Hayır, biliyordum. “Patronum bile olsa isteyemez.” dedim patronuma. “Ben onun sınırına girmiyorsam o da benim sınırıma giremez.” dedim. Buna benzer sınır konuşmaları ve belki de daha ağırlarını hem kurum müdürlerine hem kendi müdürüme hem de çalışma arkadaşlarıma yapmışlığım vardır. Ben sana saygı duyuyorsam sen de bana saygı göstermelisin. Sana saygısızlık yaparsam senin de saygısızlık hakkın doğar. Basit bir kural: Etkiye tepki. İşte buradan sonra müdürüm arayıp işten çıkarttı. Sonrası gereksiz bir silsile… Çıkışımı vermeden iş yerinden uzaklaştırıldım. Birkaç gün sonra anlaşmak için çağırıldım, benden özür dilemem istendi. Dilemedim; dilemem çünkü ortada bir yanlış anlaşılma yok, gayet net bir sınır var. Ayrıca işten çıkartılıyorsam sözleşmemde bir yıllık maaşım cezai şart ama bu hak olmaz, “Bir aylık fazla verin.” dedim. Yani kabaca; raporlu olduğum ay çalıştığım kadar maaşım, ihbar tazminatım ve bir maaş fazlası… Çünkü keyfi bir kovuluş ve sözleşmeyi göz ardı edeceğim. Bilin bakalım ne oldu? Yanaşılmadı. Bir maaş fazladan vermeye yanaşmadılar. Eğer verirlerse ben uzaktan çalışmaya ve destek olmaya devam edecekmişim; koşula bağlayarak vermeye çalıştılar. Bu sefer ben de geriye dönük SGK suçlarını saydım. Bunlara sadece işimi ve çalışma ortamımı sevdiğim için katlandığımı ve saygısızlığın olduğu yerde çalışmayacağımı, hakkım olanı alacağımı söyledim. Sürpriz! Önüme zorla imzalatılan istifa dilekçem sunuldu. İnanılmaz! Bunu yapan benim müdürüm; bir abi, bir baba, arada kalmış ezilmiş olan adam diye gördüğüm, yeri gelince onu bütün çalışma arkadaşlarıma savunduğum adam. Vay be… Sonunda uzlaştık. Tüm dava yollarını kapatarak uzlaştık. En başta talep ettiklerim, benim kendime hak gördüğümdü; yeterliydi. Ama onların çalıştırdıkları personele hak gördüklerine ve kendilerine hak gördüklerine bakınca şimdi diyorum ki: Psikolojik olarak biraz daha kendimi güçlü hissetseydim uzlaşmaz ve yıllarca sürecek o dava yoluna girerdim. Şimdi işte kendime hak gördüğüm rakama bakarak, kuruma ait bende kalan tüm görselleri çöp sepetine atarak düşünüyorum;
Umaysal 